Roos-Marie Wobbes

Bij mijn afstudeerproject onderzoek ik het EMG-gebouw in Groningen. Het is een plek opgebouwd uit verschillende tijdslagen van gebruik, productie en verval. Het gebouw vertelt een verhaal van industriële arbeid, logistiek en verandering; tegelijk vormt het de basis voor een nieuwe invulling als brouwerij, proeverij en winkel. In mijn ontwerpmethode staat de vraag centraal hoe ik gebruikerssporen kan inzetten om deze geschiedenis zichtbaar en ervaarbaar te maken terwijl het gebouw een nieuwe functie krijgt. 

Toen ik het gebouw voor het eerst binnenliep, voelde het voor mij niet als een leegstaand industrieel pand, maar als een levend lichaam vol littekens. Overal waren sporen zichtbaar van menselijke handelingen, veranderingen en gebeurtenissen die zich in de loop der jaren opgestapeld hadden. Juist die kleinste gebruikerssporen vormen het uitgangspunt van mijn ontwerpmethode. Niet het herstellen of verbergen van deze sporen staat centraal, maar het lezen, begrijpen en vertalen ervan naar nieuwe architectonische ingrepen. 

Tijdens mijn ontwerpproces bracht ik veel tijd door in het gebouw. Ik liep er telkens opnieuw doorheen, bleef stilstaan bij details en onderzocht hoe het gebouw gebruikt was geweest. Met fotografie, geluidsopnames, tekeningen en materiaalstudies onderzocht ik slijtage op vloeren, verkleuringen in muren, beschadigingen in hout en constructieve aanpassingen uit verschillende periodes. Door deze sporen over te tekenen en te mappen op de plattegronden ontstond inzicht in waar activiteit plaatsvond en hoe mensen zich door het gebouw bewogen. Hoe langer ik observeerde, hoe meer het gebouw zichzelf leek prijs te geven. 

Wat hierin voor mij belangrijk werd, is dat deze sporen niet alleen iets vertellen over het verleden, maar ook laten zien hoe een gebouw zich voortdurend aanpast aan mensen en gebruik. Een versleten vloer werd voor mij een kaart van beweging, terwijl verkleuringen, beschadigingen en reparaties zichtbaar maakten hoe het gebouw door de tijd heen veranderde. 

Een onderdeel van mijn onderzoek richtte zich op de brandschade in het gebouw. Verkoolde houten delen trokken mijn aandacht omdat ze laten zien hoe materiaal verandert door tijd en geweld. Om dit beter te begrijpen ben ik zelf hout gaan verbranden en onderzocht ik hoe hitte invloed heeft op structuur, textuur en kleur. Vanuit deze experimenten ontstonden nieuwe ontwerpingrepen waarin het verbrande karakter terugkomt als een nieuwe laag binnen het gebouw. 

Ook de dichtgemetselde doorgangen vormden een inspiratiebron. Toen het gebouw van functie veranderde, werden deze openingen overbodig en in een andere tijdslaag dichtgemetseld. Wat mij hierin fascineerde, was het menselijke en bijna geïmproviseerde karakter van deze ingrepen. Scheve lijnen, verschillen in metselwerk en afwijkende voegen laten zien dat het gebouw voortdurend is aangepast aan veranderende behoeften. Tijdens het ontwerpproces onderzocht ik deze handelingen door mij zelf in te leven in de metselaar en zelf met stenen te stapelen en te experimenteren met compositie en ritme. 

Deze manier van ontwerpen ontstaat voor mij vanuit een voortdurende wisselwerking tussen observeren, begrijpen en maken. Ik werk niet vanuit een vast eindbeeld of een volledig nieuwe vorm, maar vanuit wat het gebouw zelf al vertelt. Door langzaam door de ruimtes te bewegen, materialen aan te raken en sporen te onderzoeken, probeer ik het gebouw eerst te lezen voordat ik iets toevoeg. Het gebouw functioneert daarbij als een levend archief, waarin iedere beschadiging, verkleuring of aanpassing onderdeel is van een groter verhaal. 

Nieuwe ingrepen zie ik daarom niet als vervanging van het bestaande, maar als een volgende tijdslaag die voortbouwt op wat al aanwezig is. Ik wil dat oud en nieuw elkaar versterken, zonder dat eerdere sporen verdwijnen. Op die manier blijft het gebouw leesbaar in zijn volledige geschiedenis en ontstaat architectuur die niet draait om perfectie of vernieuwing alleen, maar om het zichtbaar maken van tijd, menselijkheid en herinnering.